Baktığınız Bu Zelzele Haritası Aslında Yeni Değil!

Her sarsıntı felaketinden sonra olduğu üzere tekrar Türkiye’nin farklı bölgelerindeki zelzele risklerini konuşuyoruz. Fakat bunu yaparken çoğunlukla uzmanların yıllar boyunca söylediklerini değil, fiziksel-görsel formda karşılığı olanları anımsıyoruz. Örneğin sarsıntı risk haritaları üzere. 

Türkiye’nin yüksek sarsıntı riski taşıyan bir tektonik yapıya sahip olduğunu hepimiz biliyoruz. Fakat bunu öğrenirken gördüğümüz birinci şeylerden birisi olan kıpkırmızı harita, anlaşılan o ki fay çizgileri hakkında yeteri kadar yanlışsız bilgi vermiyor. Bu görüş, alanında uzman yerbilimcilerin açıklamalarına dayanıyor. 

Bahsettiğimiz harita şu meşhur sarıdan kırmızıya renk geçişli, çabucak her okulun duvarında yıllardır asılı olan harita:

Evet bu harita Türkiye’deki zelzele riskin ağırlaştığı bölgeler hakkında bilgi veriyor. En son 2018’de güncellenmiş durumda. Fakat bu bilgiler, direkt fay sınırları hakkında yanlışsız bilgiler içermiyor. Yeni jenerasyon teknolojilerle yapılan ölçümler sayesinde artık daha ayrıntılı sonuçlarına ulaşabileceğiniz çok fazla imkan var. 

Önce Jeolog Prof. Dr. Celal Şengör’e kulak verelim. Üstteki haritadan bahsederek “Asabım bozuluyor bunu görünce…” diyor: 

Fox Haber’e konuk olan Celal Şengör, üstteki görüntünün 14. dakikasından itibaren ekrana yansıtılan harita hakkında “Şimdi bakın Doğu Anadolu fayını çizmiş, o Doğu Anadolu fayından Güney’e gerçek gideni de adam akıllı çizmesi lazım ki ben bu sarsıntısı anlayayım.” diyor ve ayağa kalkıp kırmızı bölgelerin aslında fay değil “güya sarsıntı riskinin çizilmiş” alanlar olduğunu belirtiyor.

Yukarıdaki o harita da dahil, Türkiye’de ayrıntılıca yapılmış bir risk haritası yok:

İTÜ Jeoloji Mühendisliği’nde misyonlu Prof. Dr. Cenk Yaltırak; risk haritalarında 100 metre X 100 metrelik alana denk gelecek noktalar bazında “spektral yer ivmesinin” hesaplanması gerektiğini belirtiyor. Spektral yer ivmesi, Yaltırak’ın belirttiği üzere yaşadığınız noktanın sarsıntıdan ne kadar, nasıl etkileceğini öğrenmenizi sağlayan bir parametre. 

“Bu sarsıntı aslında o fayların çizilen yerlerde olmadığını gösterdi… Fay sınırlarının yeri 1-2 kilometre kadar değişebilir”

()

NTV’ye konuk olarak Kahramanmaraş’taki zelzelesi kıymetlendiren Yaltırak; risk haritalarına kaynaklık eden ve fay çizgilerinin yerlerini gösteren haritaların da çok muteber olmadığı bilgisini teyit etmiş oldu. Yaltırak’ın anlattıklarına göre tarım faliyetleri ve ölçüm yanlışları sebebiyle fay sınırlarının yerlerinin 1-2 kilometre kadar değişebilir.

Peki risk konusunda en bilinen harita yeni değilse, ayrıntılı bilgi alamıyorsak yaşadığımız yerdeki sarsıntı riskini hakikat formda nasıl öğrenebiliyoruz? 

Bunun için birden fazla harita ve rapordan hareketle yüksek doğruluğa sahip yorumlara ulaşmak mümkün. Şayet öğrenmek istediğiniz şey “İstanbul’da sarsıntı riski çok yüksek” üzere yüzeysel bilgiler yerine yaşadığınız mahalle ya da sokaktaki riske kadar sonuca ulaşmaksa kullanabileceğiniz birkaç ayrıntılı harita ve kentlere nazaran yayınlanmış raporlar mevcut. 

Adım #1: MTA’nın yayınladığı YENİLENMİŞ CANLI FAY HARİTALARI servisini kullanın; zira 1900 yılından günümüze kadar oluşan fay sınırlarını gösteriyor

1/250.000 ölçekle hazırlanan ve Celal Şengör’ün de referans olduğu bu harita, çok deha ayrıntılı ve aktüel formda fay sınırlarının yerlerini ve etkileyeceği bölgeleri gösteriyor. Ayrıyeten Kahramanmaraş Depremi’nden sonra güncellendi. tek yapmanız gereken, Türkiye haritası üzerinde içerisinde bulunduğunuz kutucuğa tıklayıp yaşadığınız bölgenin daha ayrıntılı haritasına ulaşmak. Bu PDF belgesi üzerinde yaşadığınız bölgeye yakınlaşarak mevcut durumu görebilirsiniz. 

Her vakit çalışmıyor, fakat üstteki bilgileri görebileceğiniz bir interaktif harita da var:   

Bu interaktif fay çizgileri haritası, Adım #1’deki haritadan edineceğiniz temel bilgilerin üzerine, direkt yaşadığınız yerden, hatta evinizin altından fay çizgisi geçip geçmediğini gösteriyor. Lakin bu bilgi, yaşadığınız yerin sarsıntı riskinin kâfi olmadığını belirtmiştik. hatta fay sınırlarının yerlerinde kusurlu gösterimler de yapılabiliyor. 

Eğer giriş yaptıktan sonra hizmete erişmekte sorun yaşamazsanız bu interraktif haritaya e-Devlet üzerindeki AFAD’ın Türkiye Zelzele Tehlike Haritaları hizmetinden de ulaşabilirsiniz.

Adım #2: AFAD ve valiliklerce ortaklaşa biçimde, her ilimiz için yazılmış detaylı Vilayet Afet Risk Azaltma Planları’na (İRAP) göz atın:

Yaşadığınız kent ve bölgelere dair Türkiye’de ulaşabileceğiniz en kapsamlı rapor, AFAD tarafından 81 ilin tamamı hakkında yazılmış olan Afet Risk Azaltma Planları raporları. Hatta o denli ve ne yazık ki 6 Şubat’ta gerçekleşen Büyük Güneydoğu Sarsıntıları sonrasında bu raporda Kahramanmaraş için yazılanlar yine gündem olmuştu. Yani aslında raporları yazanlardan akademisyenlere kadar herkes farkındaydı, yalnızca toplumun bu mevzudan haberi çok yoktu. Artık olması ve yaşadığımız yer hakkında daha fazlasını öğrenmemizi engelleyecek hiçbir mazeretimiz yok. Buradan ulaşabilirsiniz.

Adım #3: Yaşadığınız kentin yer haritalarına kesinlikle bakmanız gerekiyor, çünkü taban, birden fazla vakit fay sınırından daha öneml

Zemin haritaları, birçok uzmana nazaran fay çizgilerinden daha tesirli. Zira zelzelenin daha şiddetli hissedilmesine sebep olup yıkımın tesirini artırıyor. Örneğin 2020 İzmir Sarsıntısı sonrasında ODTÜ tarafından yayınlanan bir rapora nazaran konuşalım. Sarsıntıda yıkımın en fazla olduğu Bayraklı, Manavkuyu bölgesinde sarsıntı, olması gerekenden 3 ila 5 kat daha şiddetli hissedilmişti. Manavkuyu bölgesinde taban binlerce yıl içerisinde öteki yerlerden taşınarak gelen alüvyal topraklardan oluşuyor. 

Adım #4: Belediyeler tarafından yayınlanan zelzele risk raporlarına göz atın

İstanbul, İzmir ve Ankara büyükşehir belediyeleri tarafından yayınlanan yeni sarsıntı risk raporları, bu kentlerde ilçelere ve mahallere nazaran varsayımı yıkılacak bina sayısını, vefat sayısını veriyor. İnteraktif bir harita üzerinden olmasa da birden fazla rapor, yaşadığınız bölgeler hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşmanızı sağlıyor. Çabucak aşağıdan 3 büyük kent için yayınlanan raporlara ulaşabilir, öbür kentler için belediyeleriniz ile irtibata geçebilirsiniz.

  • İstanbul İli Mümkün Sarsıntı Kayıp Kestirimlerinin Güncellenmesi Projesi (2019)
  • İzmir Zelzele Senaryosu ve Master Planı (2018)
  • Ankara’nın Zelzele Tehlikesi ve Riski Çalıştayı Bildiriler Kitabı (2008)

Adım #5: Son olarak, şayet üstteki adımlara nazaran yüksek riske sahipseniz yaşadığınız binanın hasar tespitini yaptırın

Türkiye’de birçok mesken sahibinin hasar tespit masrafları ve muhtemel negatif sonuçları göze alamadıkları için hasar tespiti yaptırmadıkları biliniyor. Lakin zelzele riski göz önüne alındığında bu tespiti yaptırarak kendinizin, ailenizin ve yaşadığınız binadaki herkesin hayatını kurtarabilirsiniz. 

Eğer İstanbul’da yaşıyorsanız, kiracı bile olsanız konutunuzun zelzele riskini denetim ettirebilirsiniz. Üstelik sonucunda zorunlu bir yaptırım yok:

  • Adım #1: Önce İBB’nin Bina Tespiti sayfasına gidiyoruz,
  • Adım #2: Başvuru butonuna tıklıyor ve forma ulaşıyoruz,
  • Adım #3: Kişisel Bilgilerimizi giriyoruz,
  • Adım #4: Bina Bilgilerimizi giriyoruz,
    • Eğer kiracıysak burada kiracı olduğumuzu belirtiyoruz,
  • Adım #5: Mukaveleyi okuyup onaylıyoruz,
    • Görsel yükleme alanında şayet mülk sahibiysek tapumuzun,
    • Eğer kiracıysak kira mukavelesi yahut bir adet faturamızın imgesini yüklüyoruz. 
    • Kimlik ön ve art yüz fotoğraflarımızı yüklüyoruz.
  • Adım #6: Kaydet butonuna tıklayarak süreci bitiriyoruz.

Başvuru etabının akabinde İBB’nin bakanlık tarafından yetkilendirilen bina tespit ekipleri verdiğiniz adrese geliyor; binanın kolon ve kirişlerini, beton kalitesini, kat planını, dış ölçü ve düzensizliklerin tespiti yapılıyor. Sonuçlar bir algoritma ile değerlendirilip binanın “deprem güvenlik oranı” tespit ediliyor.

Eğer risk tespit edilirse, rastgele bir yaptırım uygulanmıyor, yalnızca bilgi sahibi oluyoruz. Şayet mal sahipleri isterlerse binanın güçlendirilmesi ya da kentsel dönüşüm kapsamında yenilenmesi için belediyeler tarafından idari süreç başlatılıabiliyor. Elbette mal sahiplerine yahut kiracılara harç muafiyeti, kira yardımı gibi dayanaklar de veriliyor.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

rentry rentry rentry rentry rentry rentry rentry rentry rentry rentry penzu penzu penzu penzu penzu penzu penzu penzu penzu microsoft microsoft microsoft microsoft microsoft donanım haber donanım haber donanım haber donanım haber donanım haber medium medium medium medium medium medium medium medium medium medium medium medium medium medium medium sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google sites google scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop scoop bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber bilim haber